Έχουμε αποφύγει αυτή την παγίδα με το Σχέδιο Ανάν. Είναι προϊόν μιας πορείας χωρίς καμία συμμαχία και χωρίς ένταξή μας στην Ευρώπη, εμμένοντας στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, με παρόμοιες πολιτικές και παρουσία στα Ηνωμένα Έθνη με χώρες που βασίζονταν στη Σοβιετική Ένωση και στον αντι-αποικιακό αγώνα. Σε αντίθεση, τα ανοίγματά μας με συμμάχους τώρα, ιδιαίτερα μέσω προγραμμάτων άμυνας και ασφάλειας της Ευρώπης, μας βάζουν σε πολύ καλύτερη θέση για την επόμενη διαπραγμάτευση.
Ο εσωτερικός κίνδυνος που απειλεί το μέλλον είναι ο **ραγιαδισμός** – η νοοτροπία υποταγής, ήττας και συμβιβασμού με τον κατακτητή. Αυτό εκφράζεται μέσα από πολιτικές δυνάμεις που προωθούν συμμαχίες με κομμουνιστικά κράτη και ιδεολογίες, όπως το ΑΚΕΛ (που αρχικά στήριξε το Σχέδιο Ανάν ως βάση διαπραγμάτευσης και μόνο την τελευταία στιγμή κάλεσε για «Όχι» λόγω αδικιών), άλλους τουρκοφίλους ραγιάδες και βρετανικές επιρροές που υπηρετούν ξένα συμφέροντα εις βάρος της εθνικής κυριαρχίας και της ελληνικής ταυτότητας της Κύπρου.
Ο εσωτερικός κίνδυνος που απειλεί το μέλλον είναι ο ραγιαδισμός – η νοοτροπία υποταγής, ήττας και συμβιβασμού με τον κατακτητή, που εκφράζεται κυρίως μέσα από τον Δημοκρατικό Συναγερμό (ΔΗΣΥ), ο οποίος, λόγω οικονομικών συναλλαγών με Ρώσους ολιγάρχες (χρυσά διαβατήρια, ρωσικά κεφάλαια σε τράπεζες όπως η Λαϊκή και η Τράπεζα Κύπρου), προσκολλήθηκε στο Κίνημα των Αδεσμεύτων και υπολόγιζε πάντα τις κινήσεις του με γνώμονα τα ξένα συμφέροντα αντί της εθνικής κυριαρχίας. Πριν το 2004, στο δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν, το ΔΗΣΥ υπό τον Νίκο Αναστασιάδη τάχθηκε σταθερά υπέρ του «ΝΑΙ» (σε αντίθεση με το ΔΗΚΟ και την ΕΔΕΚ που κάλεσαν κατηγορηματικά για «ΟΧΙ»), ενώ στο ΑΚΕΛ ο **ραγιαδισμός** – η νοοτροπία υποταγής, ήττας και συμβιβασμού με τον κατακτητή, παρότι αρχικά το αποδέχτηκε ως βάση διαπραγμάτευσης, τελικά το απέρριψε μετά από εσωτερική διαδικασία, δείχνοντας την ταλάντευση των αριστερών δυνάμεων μεταξύ κομμουνιστικής ιδεολογίας και λαϊκής βούλησης.
Μετά το 2004 και την ένταξη στην ΕΕ (που οδήγησε και στην επίσημη αποχώρηση από τους Αδεσμεύτους), ο ΔΗΣΥ προσπάθησε να στραφεί δυτικά, με τον Αναστασιάδη να ταχθεί υπέρ της ένταξης στο ΝΑΤΟ μέσω του Συνεταιρισμού για την Ειρήνη (PfP) ως πρώτη κίνηση της κυβέρνησής του το 2013, αλλά η πρόταση αυτή αποσύρθηκε γρήγορα υπό την πίεση εσωτερικών αντιδράσεων και των ρωσικών οικονομικών δικτύων που κυριαρχούσαν στο κόμμα, αποκαλύπτοντας πώς ο ραγιαδισμός συνεχίζει να υπονομεύει ακόμα και τις δυτικές συμμαχίες. Αντίθετα, το ΑΚΕΛ παρέμεινε προσκολλημένο σε φιλορωσικές και αντι-ΝΑΤΟ θέσεις, το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ διατήρησαν σκληρή γραμμή υπέρ της εθνικής αντίστασης, ενώ μικρότερα κόμματα όπως οι Οικολόγοι και οι Νέοι Ορίζοντες ενίσχυσαν το «ΟΧΙ» στο Ανάν, δείχνοντας ότι μόνο η συνεπής εθνική στάση μπορεί να θωρακίσει το μέλλον μας από τέτοιες παγίδες εξάρτησης.
Η θέση αυτή επιβεβαιώνεται από ιστορικές τοποθετήσεις στα Ηνωμένα Έθνη: η Κύπρος, ως μέλος του Κινήματος των Αδεσμεύτων, υποστηρίχθηκε από τη Σοβιετική Ένωση και τα μη-συμμαχικά κράτη σε ψηφίσματα όπως το 3212 (XXIX) της Γενικής Συνέλευσης (1974), που ζητούσε απόσυρση ξένων στρατευμάτων, επιστροφή προσφύγων και σεβασμό της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου. Μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, η Ρωσία (ως διάδοχος της Σοβιετικής πολιτικής) αντέδρασε σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας (S/2004/313) που θα παρείχε εγγυήσεις ασφαλείας υπέρ του Σχεδίου, ακριβώς για να μην επηρεαστεί το δημοψήφισμα, δείχνοντας πώς η ανεξάρτητη, μη-ευρωπαϊκή πορεία μας διατήρησε ελευθερία κινήσεων. Σήμερα, ως πλήρες μέλος της ΕΕ, η Κύπρος έχει ισχυρότερη διεθνή φωνή και νομική προστασία, μακριά από τις παγίδες του παρελθόντος.
Το προσχέδιο της συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού προβλήματος, γνωστό και ως Σχέδιο Ανάν, όπως διαμορφώθηκε τον Μάρτιο του 2004, προέβλεπε την ίδρυση μιας **Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας** με μορφή ελβετικού τύπου συνομοσπονδίας, αποτελούμενης από δύο ισότιμα συνιστώντα κράτη (Ελληνοκυπριακό και Τουρκοκυπριακό). Το σχέδιο καθόριζε λεπτομερώς τη δομή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, τη διανομή εξουσιών, τις εγγυήσεις ασφαλείας και κυριαρχίας, καθώς και διατάξεις για την αποστρατιωτικοποίηση, την επιστροφή εδαφών και την επίλυση των περιουσιακών απαιτήσεων μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Επιπλέον, όριζε τα εθνικά σύμβολα, τις επίσημες γλώσσες και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της νέας τάξης πραγμάτων. Το σχέδιο αυτό απορρίφθηκε από τον ελληνικό κυπριακό λαό στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004 με ποσοστό 75,83%, ενώ το αποδέχθηκαν οι Τουρκοκύπριοι με 64,91%.
Ακολουθεί : 1 πλήρης πίνακας που συγκρίνει τα κρίσιμα σημεία από τα άρθρα του Νίκου Λυγερού, την απώλεια ή αλλαγή τους στο Σχέδιο Ανάν (PIO.pdf) και τη διασφάλισή τους ή την τωρινή τους θέση στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας («Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας – ΣΥΝΤΑΓΜΑ.pdf»).
2 Χώρες με αντι-αποικιακό αγώνα σαν το Ισραήλ, που δεν ήταν φιλο-Σοβιετικές ούτε προσκολλημένες στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, Η οπτική του Γεωργίου Γρίβα-Διγενή, Ο Μακάριος και η απελευθέρωσή του από τους Αμερικανούς, Στάση συμμάχων της Αγγλίας στα Ηνωμένα Έθνη (Καναδάς, Αυστραλία), Αποσπάσματα από τα «Απομνημονεύματα Αγώνος ΕΟΚΑ 1955-1959» του Γεωργίου Γρίβα-Διγενή (Αθήνα, 1961)
3 Σύνοψη των ενεργειών του Γεωργίου Σεφεριάδη (Γιώργου Σεφέρη) σχετικά με το Σύνταγμα της Κύπρου (1960), τις υποδείξεις του και τη σχέση του με τις διαπραγματεύσεις προς την ελληνική κυβέρνηση, Θέση του Γεωργίου Σεφεριάδη (Γιώργου Σεφέρη) για τις δυσμενείς επιλογές της Κύπρου σχετικά με το Κίνημα των Αδεσμεύτων και τη μη ένταξη στο ΝΑΤΟ
4 Πίνακας: Η «Θέση μας» και η επιρροή της σε επόμενη διαπραγμάτευση. αποψη μου
Σημείο από Νίκο Λυγερό | Περιγραφή Σημείου (από Λυγερό) | Απώλεια/Αλλαγή στο PIO.pdf (Το Σχέδιο Ανάν) | Διασφάλιση/Τωρινή Θέση στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας |
1. Κατάργηση της έννοιας πλειοψηφίας και μειοψηφίας | Το σχέδιο προβλέπει ότι οι δύο κοινότητες θα είναι ισότιμες, ανεξαρτήτως πληθυσμιακής αναλογίας (80% Ελληνοκύπριοι - 18% Τουρκοκύπριοι). Αυτό σημαίνει ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν δυνατότητα βέτο, παραβιάζοντας τη δημοκρατική αρχή της αναλογικότητας. | Το Σχέδιο θεσπίζει ένα σύστημα όπου η έγκριση αποφάσεων απαιτεί τη συναίνεση και των δύο πλευρών. Για παράδειγμα, το Συμβούλιο Περιουσίας και άλλα όργανα προβλέπουν ισότιμη εκπροσώπηση και διακοινοτική συναίνεση στους διορισμούς [26.2, 26.6, 26.7]. Η ειρηνευτική αποστολή των Ηνωμένων Εθνών θα παραμένει με τη συναίνεση και των δύο συνιστωσών πολιτειών [2.δ, 48.3]. | Το Σύνταγμα προβλέπει ότι οι νόμοι και οι αποφάσεις της Βουλής ψηφίζονται με απλή πλειοψηφία των παρόντων και ψηφιζόντων βουλευτών. Ωστόσο, για συγκεκριμένα θέματα (εκλογικός νόμος, δημαρχεία, φόροι/τέλη), απαιτείται χωριστή απλή πλειοψηφία των βουλευτών από κάθε κοινότητα. Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος (Έλληνας και Τούρκος) έχουν δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο) σε νόμους ή αποφάσεις που αφορούν εξωτερική πολιτική, άμυνα και ασφάλεια. Η δημόσια υπηρεσία κατανέμεται 70% Έλληνες, 30% Τούρκους. |
2. Υποχρέωση υποστήριξης της ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ | Η Κύπρος αναλαμβάνει υποχρέωση να υποστηρίξει την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, ανεξάρτητα από τις πολιτικές εξελίξεις, περιορίζοντας την εξωτερική της πολιτική και παραβιάζοντας την εθνική κυριαρχία. | Το PIO.pdf δηλώνει ότι η Κύπρος, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα υποστηρίξει την ένταξη της Τουρκίας στην Ένωση [1.5]. Το Σχέδιο προσβλέπει στην ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και στην ημέρα που η Τουρκία θα πράξει το ίδιο [1.viii]. | Το Σύνταγμα δεν περιέχει ρητή υποχρέωση για την υποστήριξη της ένταξης άλλων χωρών στην ΕΕ. Κατοχυρώνει την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Δημοκρατίας [185.1, 316, 317] και προβλέπει την εξουσία του Προέδρου και του Αντιπροέδρου να καθορίζουν την εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης κρατών και της σύναψης διεθνών συνθηκών. Ως κράτος μέλος της ΕΕ, η Δημοκρατία μπορεί να ασκεί κάθε επιλογή και διακριτική ευχέρεια που προβλέπεται στις Συνθήκες της ΕΕ [281.4]. |
3. Μετά από 19 χρόνια δεν θα υπάρχει έλεγχος των εποίκων | Μετά από 19 χρόνια, οι Τούρκοι έποικοι θα μπορούν να παραμείνουν μόνιμα στο νησί, κάτι που θεωρείται παραβίαση διεθνούς δικαίου (Συνθήκη Γενεύης, Άρθρο 49) και αλλαγή δημογραφίας. | Το PIO.pdf προβλέπει το δικαίωμα μόνιμης διαμονής για πρόσωπα που ζουν στην Κύπρο για τουλάχιστον πέντε χρόνια [24.2]. Επίσης, προβλέπει οικονομική βοήθεια για μη Κύπριους πολίτες που κατοικούν σε περιοχές υποκείμενες σε εδαφική προσαρμογή και ζουν στην Κύπρο για τουλάχιστον πέντε χρόνια, για να μετεγκατασταθούν στη χώρα καταγωγής τους [24.2]. Το Σχέδιο δεν αναφέρει ρητά τον όρο "έποικοι" ούτε συγκεκριμένο "έλεγχο" μετά τα 19 χρόνια. | Το Σύνταγμα δεν προβλέπει ειδικές διατάξεις για τον έλεγχο "εποίκων" ή την αλλαγή δημογραφίας με βάση μεταγενέστερες μετακινήσεις. Ορίζει την ιθαγένεια της Δημοκρατίας και το δικαίωμα επιλογής κοινότητας (ελληνικής ή τουρκικής). Το έδαφος της Δημοκρατίας είναι ενιαίο και αδιαίρετο [185.1, 296.1], και η ένωση με άλλο κράτος ή η χωριστική ανεξαρτησία αποκλείονται [185.2, 296.2], διασφαλίζοντας την εδαφική και δημογραφική ακεραιότητα. |
4. Οι Ελληνοκύπριοι υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση δεν θα έχουν πολιτικά δικαιώματα | Οι Ελληνοκύπριοι που θα ζουν στα κατεχόμενα (υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση) δεν θα έχουν πολιτικά δικαιώματα, αντίθετα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Άρθρο 3, δικαίωμα ψήφου) και οδηγεί σε δημιουργία πολιτών δεύτερης κατηγορίας. | Το PIO.pdf προβλέπει ένα ομοσπονδιακό σύστημα με δύο συνιστώσες πολιτείες. Αν και το σχέδιο δηλώνει ότι "η απόλαυση οποιουδήποτε δικαιώματος προβλεπόμενου από νόμο διασφαλίζεται χωρίς διάκριση" [17.1], δεν υπάρχει σαφής πρόβλεψη για την άσκηση πλήρων πολιτικών δικαιωμάτων από πολίτες της μιας συνιστώσας πολιτείας που διαμένουν μόνιμα στην άλλη. | Το Σύνταγμα κατοχυρώνει την ισότητα όλων των πολιτών και τα πολιτικά τους δικαιώματα. Το άρθρο 28.1 απαγορεύει τις διακρίσεις βάσει φυλής, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων. Κάθε πολίτης δικαιούται να ψηφίζει σε οποιαδήποτε εκλογή. Δεν δημιουργεί πολίτες δεύτερης κατηγορίας με βάση την περιοχή διαμονής τους εντός της Δημοκρατίας. |
5. Για κάθε απόφαση της Βουλής απαιτείται η πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων | Οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαίωμα βέτο σε όλες τις σημαντικές αποφάσεις, παραβιάζοντας τη δημοκρατική αρχή, καθώς η πλειοψηφία των Ελληνοκύπριων δεν μπορεί να κυβερνήσει χωρίς τη συγκατάθεση της μειονότητας. | Το PIO.pdf προβλέπει ένα σύστημα συναπόφασης και κοινοτικής συναίνεσης. Η δομή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των θεσμών είναι σχεδιασμένη για ισότιμη εκπροσώπηση [26.2, 26.3] και απαιτεί κοινή συμφωνία για διορισμούς σε σημαντικά όργανα [26.6]. Η αδυναμία συμφωνίας μπορεί να οδηγήσει σε παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών [27.7]. | Το Σύνταγμα προβλέπει ότι οι νόμοι και οι αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων ψηφίζονται με απλή πλειοψηφία των παρόντων και ψηφιζόντων βουλευτών. Ωστόσο, για συγκεκριμένες περιπτώσεις (π.χ. εκλογικός νόμος, δημαρχεία, φόροι/τέλη), απαιτείται χωριστή απλή πλειοψηφία των βουλευτών από κάθε κοινότητα. Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος έχουν το δικαίωμα οριστικής αρνησικυρίας (βέτο) σε αποφάσεις της Βουλής που αφορούν την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και την ασφάλεια. |
6. Δεν ψηφίζουμε άμεσα τον Πρόεδρο | Ο Πρόεδρος της Κύπρου δεν εκλέγεται απευθείας από τον λαό, αλλά από τη Βουλή, κάτι που θεωρείται παραβίαση δημοκρατικής διαδικασίας. | Το PIO.pdf δεν περιγράφει αναλυτικά τη διαδικασία εκλογής του Προέδρου. Ωστόσο, αναφέρει την ύπαρξη Συμπροέδρων της Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίοι θα υπογράφουν και θα θέτουν σε ισχύ Συνθήκες [41.2, 42.1], υποδηλώνοντας ένα διαφορετικό μοντέλο ηγεσίας από τον ενιαίο Πρόεδρο που εκλέγεται απευθείας. | Το Σύνταγμα ορίζει ότι η εκλογή του Προέδρου και του Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας είναι άμεση, διά καθολικής και μυστικής ψηφοφορίας [119.1]. Η εκλογή διεξάγεται κεχωρισμένως, και ο υποψήφιος που λαμβάνει άνω του 50% των έγκυρων ψήφων εκλέγεται [120.2]. |
7. Καμία ημερομηνία αποχώρησης του τουρκικού στρατού | Δεν υπάρχει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων, αφήνοντας την Κύπρο υπό στρατιωτική απειλή. | Το PIO.pdf προβλέπει την προσαρμογή των ελληνικών και τουρκικών δυνάμεων σε συμφωνημένα επίπεδα (6.000 άνδρες μέχρι 2011, 3.000 μέχρι 2018 ή την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ) με στόχο την πλήρη απόσυρση κάθε 5 χρόνια μετά το 2018 [47.2, 47.3]. Προβλέπει επίσης την αποστρατιωτικοποίηση των Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών δυνάμεων [3.στ, 49.i]. | Το Σύνταγμα δεν καθορίζει ρητά ημερομηνίες αποχώρησης ξένων στρατευμάτων. Ορίζει την κυριαρχία και ανεξαρτησία της Δημοκρατίας [185.1, 316, 317]. Η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας (μέρη του Συντάγματος) προβλέπουν την παρουσία ελληνικών και τουρκικών αποσπασμάτων για την άμυνα [323.IV]. Η παροχή βάσεων και διευκολύνσεων σε συμμαχικές χώρες είναι θέμα άμυνας, υποκείμενο σε δικαίωμα αρνησικυρίας [142.Β.δ, 142.Γ]. |
8. Αλλαγή σημαίας και εθνικού ύμνου | Η Κυπριακή Δημοκρατία χάνει τα εθνικά της σύμβολα. | Το PIO.pdf προβλέπει νέα εθνικά σύμβολα για την "Ενωμένη Κυπριακή Δημοκρατία" [7.1, 12.Συνημμένο 2, 12.Συνημμένο 3]. Η σημαία της Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας θα αναρτάται μόνη ή με τη σημαία της ΕΕ σε ομοσπονδιακά κτίρια, και οι συνιστώσες πολιτείες θα έχουν τους δικούς τους ύμνους και σημαίες [7.1, 7.3]. | Το Σύνταγμα ορίζει ότι η σημαία της Δημοκρατίας καθορίζεται από κοινού από τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο [134.α]. Οι αρχές της Δημοκρατίας αναρτούν την κυπριακή σημαία και έχουν το δικαίωμα να αναρτούν ταυτόχρονα την ελληνική και την τουρκική σημαία κατά τις εορτές [77.2, 77.3]. Κάθε πολίτης μπορεί να αναρτά την κυπριακή, ελληνική ή τουρκική σημαία. Δεν ορίζεται ρητά εθνικός ύμνος, αλλά το Σύνταγμα περιγράφει τη χρήση των επίσημων γλωσσών στα σύμβολα [77.7]. |
9. Τουρκική γλώσσα υποχρεωτική στα σχολεία (δευτεροβάθμια εκπαίδευση) | Όλοι οι μαθητές θα είναι υποχρεωμένοι να μάθουν τουρκικά, παραβιάζοντας τη γλωσσική αυτονομία. | Η "Επιτροπή Συμφιλίωσης" του Σχεδίου θα κάνει συστάσεις σχετικά με την εφαρμογή της επιταγής του Συντάγματος για τη διδασκαλία των επίσημων γλωσσών (Ελληνικά και Τουρκικά) σε όλους τους μαθητές της μέσης εκπαίδευσης [39.δ]. | Το Σύνταγμα προβλέπει ότι το δικαίωμα στην εκπαίδευση και η παροχή αυτής διέπονται από τους οικείους κοινοτικούς νόμους [96.1, 97.4]. Η στοιχειώδης εκπαίδευση είναι υποχρεωτική, αλλά δεν υπάρχει ρητή διάταξη που να επιβάλλει την υποχρεωτική διδασκαλία και των δύο γλωσσών σε όλους τους μαθητές [97.3]. Οι επίσημες γλώσσες είναι η ελληνική και η τουρκική [74.4]. Οι κοινότητες έχουν αρμοδιότητα για εκπαιδευτικά θέματα [171.β]. |
10. Δικαιώματα Βρετανίας σε κυπριακά ύδατα | Το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί στρατιωτική παρουσία και δικαιώματα χρήσης υδάτων της Κύπρου, γεγονός που συνεπάγεται απώλεια κυριαρχίας στη δική της ΑΟΖ. | Το PIO.pdf αναφέρει ότι οι Συνθήκες Εγκαθίδρυσης, Εγγύησης και Συμμαχίας παραμένουν σε ισχύ [1.3]. Αναφέρεται στην ύπαρξη της Κυρίαρχης Περιοχής της Βρετανικής Βάσης της Δεκέλειας [20.4], υποδηλώνοντας τη διατήρηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτές τις περιοχές. Δεν περιέχονται λεπτομερείς διατάξεις στα παρόντα αποσπάσματα του PIO.pdf σχετικά με τη χρήση κυπριακών υδάτων ή ΑΟΖ από το Ηνωμένο Βασίλειο πέραν των προβλέψεων των Συνθηκών. | Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβάνει ως αναπόσπαστο μέρος του τις Συνθήκες Εγγυήσεως και Συμμαχίας, οι οποίες καθορίζουν τη νομική βάση για την παρουσία των εγγυητριών δυνάμεων και των Κυρίαρχων Βρετανικών Βάσεων. Το Σύνταγμα κατοχυρώνει την εδαφική ακεραιότητα της Δημοκρατίας [185.1, 317], αλλά η ύπαρξη των βάσεων αποτελεί νομικό περιορισμό στην πλήρη κυριαρχία στα σχετικά τμήματα του εδάφους και των υδάτων. Το Σύνταγμα δεν κάνει ρητή αναφορά σε ΑΟΖ (όρος που αναπτύχθηκε μεταγενέστερα). |
11. Τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στο ελληνικό μέρος | Η Τουρκία θα μπορεί να κάνει στρατιωτικές ασκήσεις σε ελληνικό έδαφος μετά από προειδοποίηση 72 ωρών, γεγονός που σημαίνει ότι η Κύπρος δεν μπορεί να ελέγχει πλήρως το έδαφός της. | Το PIO.pdf προβλέπει την παρουσία ελληνικών και τουρκικών αποσπασμάτων σε συμφωνημένες τοποθεσίες και την προσαρμογή τους σε συμφωνημένα επίπεδα [2.γ, 47.2, 49.ii]. Η αποστρατιωτικοποίηση αφορά τις ελληνοκυπριακές και τουρκοκυπριακές δυνάμεις [3.στ, 49.i]. Δεν περιέχεται ρητή διάταξη στα παρόντα αποσπάσματα του PIO.pdf που να επιτρέπει την Τουρκία να διεξάγει στρατιωτικές ασκήσεις στο "ελληνικό μέρος" της Κύπρου με προειδοποίηση 72 ωρών. | Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας αναθέτει την άμυνα και την εθνική ασφάλεια στην εκτελεστική εξουσία (Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο) [142.Β]. Η παροχή βάσεων και άλλων διευκολύνσεων σε συμμαχικές χώρες αποτελεί θέμα άμυνας [142.Β.δ] και υπόκειται σε δικαίωμα αρνησικυρίας [142.Γ]. Δεν υπάρχει πρόβλεψη που να επιτρέπει μονομερώς σε ξένες δυνάμεις να διεξάγουν ασκήσεις στο κυπριακό έδαφος. |
12. Το σχέδιο εφαρμόζει τις πρόνοιες των ψευδοδικαστηρίων. | Το σχέδιο εισάγει όργανα που λειτουργούν ως ψευδοδικαστήρια. | Το PIO.pdf ιδρύει ένα Συμβούλιο Περιουσίας (Property Board) με εκτεταμένες αρμοδιότητες και εξουσίες. Το Συμβούλιο έχει την εξουσία να ζητά πρόσβαση σε αρχεία ακινήτων [28.δ], να διατάσσει καταγραφή συμφερόντων [28.ε], να παραπέμπει ζητήματα σε άλλα αρμόδια δικαστήρια [29.στ], να διατάσσει αναστολή δικαστικών διαδικασιών [29.ζ], και να εκδίδει νομικά δεσμευτικές διαταγές [30.3, 31.1]. Το Γραφείο Αποζημιώσεων λειτουργεί ανεξάρτητα [26.4]. | Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας απαγορεύει ρητά τη σύσταση δικαστικών επιτροπών ή εκτάκτων δικαστηρίων υπό οιονδήποτε όνομα [113.1]. Προβλέπει ένα σύστημα δικαιοσύνης με Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο [216.1] και Ανώτατο Δικαστήριο [251.1], τα οποία είναι ανεξάρτητα [114.2] και έχουν καθορισμένες αρμοδιότητες [226.1, 250.1]. |
13. Ο πρόσφυγας έχει δικαίωμα να πουλήσει το δικαίωμα αποκατάστασης ή να το ανταλλάξει | Ο πρόσφυγας αποκτά το δικαίωμα να πουλήσει το δικαίωμα αποκατάστασης ή να το ανταλλάξει. | Το PIO.pdf ρητά προβλέπει ότι ιδιοκτήτες που στερήθηκαν την κατοχή περιουσίας μπορούν: <br> • να πωλήσουν τα δικαιώματά τους σε άλλο ιδιοκτήτη που στερήθηκε κατοχής από τον ίδιο δήμο ή χωριό [4.γ, 29.α]. <br> • να ανταλλάξουν το δικαίωμα αποκατάστασής τους για περιουσία της επιλογής τους στο ίδιο ή σε γειτονικό χωριό/δήμο, εφόσον δεν υπάρχει ισοδύναμη γη διαθέσιμη [29.β]. <br> Αυτή η πρόβλεψη αφορά συγκεκριμένα περιουσίες που επηρεάστηκαν από τις ιστορικές εξελίξεις [25.1]. | Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ιδιοκτησία [102.1] και τις διαδικασίες αναγκαστικής απαλλοτρίωσης με δίκαιη αποζημίωση για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας [104.4, 105.4]. Ωστόσο, δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες διατάξεις που να αφορούν την πώληση ή ανταλλαγή του δικαιώματος αποκατάστασης περιουσιών που χάθηκαν λόγω εκτοπισμού ή άλλων συγκρουσιακών καταστάσεων, καθώς το Σύνταγμα είναι θεσπισμένο για την ενιαία και αδιαίρετη Δημοκρατία. |
Αποσπάσματα από τα «Απομνημονεύματα Αγώνος ΕΟΚΑ 1955-1959» του Γεωργίου Γρίβα-Διγενή (Αθήνα, 1961)
Ο Γρίβας κήρυξε **μονομερείς εκεχειρίες** (όχι αμοιβαίες συμφωνίες) σε αρκετές κρίσιμες στιγμές, κυρίως για να δώσει χρόνο σε πολιτικές διαπραγματεύσεις (Μάρτιος 1956, Αύγουστος 1956, Μάρτιος 1957 και Δεκέμβριος 1958). Οι Βρετανοί δεν τις αποδέχτηκαν ως αμοιβαίες, συνέχισαν επιχειρήσεις, συλλήψεις και καταστολή, με αποτέλεσμα η ΕΟΚΑ να τις διακόπτει όταν δεν υπήρχε πρόοδος.
1. Πρόταση εκεχειρίας και η μονομερής φύση της (από αλληλογραφία στα Απομνημονεύματα)
Ο Γρίβας εξηγεί σε επιστολή του προς τον Έλληνα Πρόξενο Φρυδά (που περιλαμβάνεται στα Απομνημονεύματα) γιατί η εκεχειρία ήταν **μονομερής** και μπορούσε να διακοπεί:
> «Εις τοιούτος υπαινιγμός παραβιάζει την εκεχειρίαν; Άλλως τε, εκεχειρία σημαίνει προσωρινήν ανακοπήν των εχθροπραξιών με ενδεχομένην επανάληψιν τούτων, εφ’ όσον δεν ήθελεν εκπληρωθή ο σκοπός δι’ όν αύτη εγένετο. Το να ζητείται υπό το πρόσχημα αγνώστου δι’ εμέ σκοπιμότητος να αποκρύψωμεν την ουσιαστικήν σημασίαν του όρου «εκεχειρία», είναι δι’ εμέ ακατανόητον. Τουναντίον, πρέπει να διακηρυχθή ότι η εκεχειρία ήτο μονόπλευρος και ότι ακριβώς εξ αιτίας τούτου ήτο ενδεχομένη η επανάληψις της δράσεως.»
(Αναφέρεται σε εκεχειρία του 1957-1958 – βλ. σελ. 339-340 στα Απομνημονεύματα).
2. Στοιχεία απόρριψης από τους Άγγλους
Οι Βρετανοί (κυβερνήτες Harding και αργότερα Foot) **δεν ανταποκρίθηκαν θετικά**. Απαιτούσαν πλήρη παράδοση όπλων ή διακοπή κάθε δραστηριότητας, ενώ συνέχιζαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις συλλήψεις. Ο Γρίβας το αναφέρει ως απόδειξη ότι οι Άγγλοι δεν ήθελαν πραγματική πολιτική λύση, αλλά συνθηκολόγηση.
- **Παράδειγμα Αυγούστου 1956**: Ο Γρίβας κήρυξε εκεχειρία στις 4 Αυγούστου 1956 (σελ. 231-235) για να διευκολύνει διαπραγματεύσεις. Οι Βρετανοί δεν σταμάτησαν τις επιχειρήσεις και ζήτησαν «παράδοση» της ΕΟΚΑ. Ο Γρίβας επανέλαβε τη δράση όταν δεν υπήρξε ανταπόκριση.
- **Παράδειγμα Μαρτίου 1957**: Μετά την απελευθέρωση του Μακαρίου, ο Γρίβας κήρυξε δεύτερη εκεχειρία. Οι Άγγλοι συνέχισαν τις συλλήψεις και τις έρευνες, οδηγώντας σε επανάληψη των επιθέσεων.
3. Το επεισόδιο των 19 βομβών (29 Φεβρουαρίου 1956) – παράδειγμα «σπασίματος» εκεχειρίας/παύσης
Κατά τις συνομιλίες Harding-Μακαρίου, ο Γρίβας διέταξε 19 εκρήξεις στη Λευκωσία παρότι υπήρχε άτυπη παύση, για να δείξει δύναμη. Στα Απομνημονεύματά του (αγγλική έκδοση The Memoirs of General Grivas, σελ. 64) γράφει:
«Είχα μικρή εμπιστοσύνη στην βρετανική ειλικρίνεια […]. Γι’ αυτό αποφάσισα να ενεργήσω αντίθετα προς τις επιθυμίες του Μακαρίου και να κάμω μια προειδοποιητική επίδειξη της δύναμής μας πριν από τον τελικό γύρο των συνομιλιών.»
4. Προειδοποιήσεις του Γρίβα για τον αντι-αποικιακό αγώνα και τη στροφή κατά του ΝΑΤΟ
Ο Γρίβας επανειλημμένα προειδοποιούσε ότι ο αγώνας **δεν έπρεπε να γίνει αντι-δυτικός** ή να εξυπηρετήσει σοβιετικά/αδεσμευτικά συμφέροντα. Ιδιαίτερα μετά την **Κρίση του Σουέζ (1956)**, όπου οι Βρετανοί μετέφεραν δυνάμεις από την Κύπρο στην Αίγυπτο (μαζί με Γαλλία-Ισραήλ), ο Γρίβας το είδε ως ευκαιρία αλλά και ως απόδειξη ότι ο «αντι-αποικιακός» κύκλος στρεφόταν και κατά συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Στα Απομνημονεύματα (σελ. 249 και σχετικές αναφορές) περιγράφει πώς εκμεταλλεύτηκε την αποδυνάμωση των Βρετανών λόγω Σουέζ για νέες επιθέσεις, ενώ προειδοποιούσε ότι η Κύπρος δεν έπρεπε να ακολουθήσει το δρόμο των Αδεσμεύτων (όπως έκανε ο Μακάριος αργότερα). Γενικότερα προειδοποιεί:
«Οι Σύμμαχοι ειχον αναλάβει τον πόλεμον εν ονόματι της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης. Υπό το λάβαρον των αρχών τούτων είχον καλέσει τα έθνη εις συναγερμόν…» (από πρώιμα σημειώματα που περιλαμβάνονται στα Απομνημονεύματα).
Και σε άλλο σημείο για τις πολιτικές εξελίξεις (σελ. 352): Προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε λύση χωρίς **αυτοδιάθεση/Ένωση** θα ήταν προδοσία του αγώνα.
Αυτά τα αποσπάσματα δείχνουν ξεκάθαρα την τακτική του Γρίβα: **μονομερείς εκεχειρίες** μόνο όταν υπήρχε πραγματική προοπτική πολιτικής λύσης, άμεση επανάληψη δράσης όταν οι Άγγλοι τις αγνοούσαν, και συνεχή προειδοποίηση ότι ο αγώνας έπρεπε να μείνει **εθνικός-ενωτικός** και όχι να γίνει όχημα ξένων (σοβιετικών/αδεσμευτικών) συμφερόντων.
Αν θες τα ακριβή σελιδάρια από συγκεκριμένη έκδοση ή περισσότερα αποσπάσματα για άλλο θέμα (π.χ. Συμφωνίες Ζυρίχης), πες μου να τα ψάξω περαιτέρω!
Αποσπάσματα από τα «Απομνημονεύματα Αγώνος ΕΟΚΑ 1955-1959» του Γεωργίου Γρίβα-Διγενή (Αθήνα, 1961)
Ο Γρίβας κήρυξε μονομερείς εκεχειρίες (όχι αμοιβαίες συμφωνίες) σε αρκετές κρίσιμες στιγμές, κυρίως για να δώσει χρόνο σε πολιτικές διαπραγματεύσεις (Μάρτιος 1956, Αύγουστος 1956, Μάρτιος 1957 και Δεκέμβριος 1958). Οι Βρετανοί δεν τις αποδέχτηκαν ως αμοιβαίες, συνέχισαν επιχειρήσεις, συλλήψεις και καταστολή, με αποτέλεσμα η ΕΟΚΑ να τις διακόπτει όταν δεν υπήρχε πρόοδος.
1. Πρόταση εκεχειρίας και η μονομερής φύση της (από αλληλογραφία στα Απομνημονεύματα)
Ο Γρίβας εξηγεί σε επιστολή του προς τον Έλληνα Πρόξενο Φρυδά (που περιλαμβάνεται στα Απομνημονεύματα) γιατί η εκεχειρία ήταν μονομερής και μπορούσε να διακοπεί:
«Εις τοιούτος υπαινιγμός παραβιάζει την εκεχειρίαν; Άλλως τε, εκεχειρία σημαίνει προσωρινήν ανακοπήν των εχθροπραξιών με ενδεχομένην επανάληψιν τούτων, εφ’ όσον δεν ήθελεν εκπληρωθή ο σκοπός δι’ όν αύτη εγένετο. Το να ζητείται υπό το πρόσχημα αγνώστου δι’ εμέ σκοπιμότητος να αποκρύψωμεν την ουσιαστικήν σημασίαν του όρου «εκεχειρία», είναι δι’ εμέ ακατανόητον. Τουναντίον, πρέπει να διακηρυχθή ότι η εκεχειρία ήτο μονόπλευρος και ότι ακριβώς εξ αιτίας τούτου ήτο ενδεχομένη η επανάληψις της δράσεως.»
(Αναφέρεται σε εκεχειρία του 1957-1958 – βλ. σελ. 339-340 στα Απομνημονεύματα).
2. Στοιχεία απόρριψης από τους Άγγλους
Οι Βρετανοί (κυβερνήτες Harding και αργότερα Foot) δεν ανταποκρίθηκαν θετικά. Απαιτούσαν πλήρη παράδοση όπλων ή διακοπή κάθε δραστηριότητας, ενώ συνέχιζαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις συλλήψεις. Ο Γρίβας το αναφέρει ως απόδειξη ότι οι Άγγλοι δεν ήθελαν πραγματική πολιτική λύση, αλλά συνθηκολόγηση.
- Παράδειγμα Αυγούστου 1956: Ο Γρίβας κήρυξε εκεχειρία στις 4 Αυγούστου 1956 (σελ. 231-235) για να διευκολύνει διαπραγματεύσεις. Οι Βρετανοί δεν σταμάτησαν τις επιχειρήσεις και ζήτησαν «παράδοση» της ΕΟΚΑ. Ο Γρίβας επανέλαβε τη δράση όταν δεν υπήρξε ανταπόκριση.
- Παράδειγμα Μαρτίου 1957: Μετά την απελευθέρωση του Μακαρίου, ο Γρίβας κήρυξε δεύτερη εκεχειρία. Οι Άγγλοι συνέχισαν τις συλλήψεις και τις έρευνες, οδηγώντας σε επανάληψη των επιθέσεων.
3. Το επεισόδιο των 19 βομβών (29 Φεβρουαρίου 1956) – παράδειγμα «σπασίματος» εκεχειρίας/παύσης
Κατά τις συνομιλίες Harding-Μακαρίου, ο Γρίβας διέταξε 19 εκρήξεις στη Λευκωσία παρότι υπήρχε άτυπη παύση, για να δείξει δύναμη. Στα Απομνημονεύματά του (αγγλική έκδοση The Memoirs of General Grivas, σελ. 64) γράφει:
«Είχα μικρή εμπιστοσύνη στην βρετανική ειλικρίνεια […]. Γι’ αυτό αποφάσισα να ενεργήσω αντίθετα προς τις επιθυμίες του Μακαρίου και να κάμω μια προειδοποιητική επίδειξη της δύναμής μας πριν από τον τελικό γύρο των συνομιλιών.»
4. Προειδοποιήσεις του Γρίβα για τον αντι-αποικιακό αγώνα και τη στροφή κατά του ΝΑΤΟ
Ο Γρίβας επανειλημμένα προειδοποιούσε ότι ο αγώνας δεν έπρεπε να γίνει αντι-δυτικός ή να εξυπηρετήσει σοβιετικά/αδεσμευτικά συμφέροντα. Ιδιαίτερα μετά την Κρίση του Σουέζ (1956), όπου οι Βρετανοί μετέφεραν δυνάμεις από την Κύπρο στην Αίγυπτο (μαζί με Γαλλία-Ισραήλ), ο Γρίβας το είδε ως ευκαιρία αλλά και ως απόδειξη ότι ο «αντι-αποικιακός» κύκλος στρεφόταν και κατά συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Στα Απομνημονεύματα (σελ. 249 και σχετικές αναφορές) περιγράφει πώς εκμεταλλεύτηκε την αποδυνάμωση των Βρετανών λόγω Σουέζ για νέες επιθέσεις, ενώ προειδοποιούσε ότι η Κύπρος δεν έπρεπε να ακολουθήσει το δρόμο των Αδεσμεύτων (όπως έκανε ο Μακάριος αργότερα). Γενικότερα προειδοποιεί:
«Οι Σύμμαχοι ειχον αναλάβει τον πόλεμον εν ονόματι της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης. Υπό το λάβαρον των αρχών τούτων είχον καλέσει τα έθνη εις συναγερμόν…» (από πρώιμα σημειώματα που περιλαμβάνονται στα Απομνημονεύματα).
Και σε άλλο σημείο για τις πολιτικές εξελίξεις (σελ. 352): Προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε λύση χωρίς αυτοδιάθεση/Ένωση θα ήταν προδοσία του αγώνα.
Αυτά τα αποσπάσματα δείχνουν ξεκάθαρα την τακτική του Γρίβα: μονομερείς εκεχειρίες μόνο όταν υπήρχε πραγματική προοπτική πολιτικής λύσης, άμεση επανάληψη δράσης όταν οι Άγγλοι τις αγνοούσαν, και συνεχή προειδοποίηση ότι ο αγώνας έπρεπε να μείνει εθνικός-ενωτικός και όχι να γίνει όχημα ξένων (σοβιετικών/αδεσμευτικών) συμφερόντων.
Σύνοψη των ενεργειών του Γεωργίου Σεφεριάδη (Γιώργου Σεφέρη) σχετικά με το Σύνταγμα της Κύπρου (1960), τις υποδείξεις του και τη σχέση του με τις διαπραγματεύσεις προς την ελληνική κυβέρνηση
Ο Γεώργιος Σεφεριάδης (1900-1971), γνωστός ως Γιώργος Σεφέρης , υπηρέτησε ως διπλωμάτης στο Υπουργείο Εξωτερικών (1926-1964) και είχε κεντρικό, αλλά κριτικό ρόλο στο Κυπριακό κατά την κρίσιμη περίοδο 1956-1960. Δεν ήταν ο κύριος διαπραγματευτής (αυτή ήταν η αρμοδιότητα του Υπουργού Εξωτερικών Ευάγγελου Αβέρωφ), αλλά ως υψηλόβαθμος διπλωμάτης έδωσε γραπτές και προφορικές υποδείξεις προς την ελληνική κυβέρνηση Καραμανλή, βασισμένες σε ρεαλιστική ανάλυση των κινδύνων.
1. Διπλωματικός ρόλος και χρονολογία
- **1956-1957**: Διευθυντής της Β΄ Πολιτικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Εξωτερικών (αρμόδια αποκλειστικά για το Κυπριακό και ευρωπαϊκές υποθέσεις).
- **1957-1962**: Πρέσβης της Ελλάδας στο Λονδίνο (το πιο κρίσιμο πόστο για τις διαπραγματεύσεις με Βρετανούς).
- Είχε προηγηθεί **προσωπική επαφή** με την Κύπρο: τρεις ιδιωτικές επισκέψεις (1953, 1954, 1955) από τη θέση του Πρέσβη στη Βηρυτό, που ενέπνευσαν την ποιητική συλλογή «…Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν…» (Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄).
2. Στάση και υποδείξεις για τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και το Σύνταγμα του 1960
Ο Σεφεριάδης **δεν υποστήριξε** τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου (Φεβρουάριος 1959), που αποτέλεσαν τη βάση του Συντάγματος της Ανεξάρτητης Κυπριακής Δημοκρατίας (Αύγουστος 1960). Θεωρούσε ότι οι ρυθμίσεις ήταν **εσφαλμένες και επικίνδυνες** γιατί:
- Έδιναν υπερβολικά προνόμια στην τουρκοκυπριακή μειονότητα (70-30 κατανομή, δικαίωμα βέτο σε σημαντικά θέματα).
- Περιελάμβαναν Συνθήκη Εγγυήσεως (Βρετανία-Ελλάδα-Τουρκία) που επέτρεπε μονομερή επέμβαση.
- Δεν εξασφάλιζαν πλήρη αυτοδιάθεση/Ένωση, αλλά μια «συνομοσπονδιακού τύπου» δομή που θα οδηγούσε σε αδιέξοδα.
Υποδείξεις του προς την ελληνική κυβέρνηση (μέσω αναφορών, τηλεγραφημάτων και προσωπικών συναντήσεων):
- Προειδοποιούσε ότι το Σύνταγμα θα δημιουργούσε δυσλειτουργικό κράτος και θα έδινε νομική βάση για τουρκική επέμβαση.
- Επέμενε σε πιο σκληρή γραμμή υπέρ της ελληνικής πλευράς και της αυτοδιάθεσης.
- Εξέφρασε έντονες αντιρρήσεις για την τελική μορφή των συμφωνιών, θεωρώντας ότι η Ελλάδα έκανε υπερβολικές υποχωρήσεις.
Αποτέλεσμα: Ρήξη με τον Ευάγγελο Αβέρωφ (και έμμεσα με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή). Ο Σεφέρης αποκλείστηκε από τις τελικές διαπραγματεύσεις στη Ζυρίχη και το Λονδίνο, επειδή οι απόψεις του θεωρήθηκαν «άκαμπτες».
3. Πηγές και αρχεία (πρωτογενή και δευτερογενή)
- Πολιτικό Ημερολόγιο του Σεφέρη (ανέκδοτο τμήμα για την περίοδο 1956-1960): περιγράφει λεπτομερώς τις διαφωνίες, τις αναφορές του στην Αθήνα και τις συζητήσεις με Βρετανούς. Μέρος του έχει χρησιμοποιηθεί σε μελέτες (βλ. 3ο τόμο Πολιτικού Ημερολογίου).
- Αρχείο Γιώργου Σεφέρη στην American School of Classical Studies at Athens (ASCSA) – George Seferis Papers: περιλαμβάνει χειρόγραφα, αλληλογραφία και το Πολιτικό Ημερολόγιο.
- Βιβλίο-πηγή : Γιώργος Γεωργής, *Σεφέρης – Αβέρωφ: Η Ρήξη* (2018) – βασίζεται σε πρωτογενή αρχεία Υπουργείου Εξωτερικών, ημερολόγια Σεφέρη και αλληλογραφία. Είναι η πιο αναλυτική τεκμηρίωση της διαφωνίας.
- Ελληνικά διπλωματικά αρχεία Υπουργείου Εξωτερικών (αναφορές/τηλεγραφήματα από Λονδίνο).
- Δευτερογενείς μελέτες: ιστορικές διατριβές και άρθρα που παραπέμπουν στα παραπάνω (π.χ. αναλύσεις για τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου).
Συμπέρασμα : Ο Σεφέρης δεν ήταν «πολιτικός», αλλά διπλωμάτης με βαθιά εθνική συνείδηση. Οι προειδοποιήσεις του για το Σύνταγμα του 1960 αποδείχθηκαν **προφητικές** (κρίση 1963, τουρκική εισβολή 1974). Η στάση του δείχνει ότι υπήρχαν φωνές μέσα στην ελληνική διπλωματία που προέβλεπαν τα προβλήματα του «συμβιβασμού», αλλά δεν εισακούστηκαν.
Αν θες **ακριβή αποσπάσματα** από το Πολιτικό Ημερολόγιο ή από το βιβλίο Γεωργή, ή επέκταση σε συγκεκριμένη πτυχή, πες μου να τα βρω! Ευχαριστώ.
Θέση του Γεωργίου Σεφεριάδη (Γιώργου Σεφέρη) για τις δυσμενείς επιλογές της Κύπρου σχετικά με το Κίνημα των Αδεσμεύτων και τη μη ένταξη στο ΝΑΤΟ
Ο Σεφέρης, ως υψηλόβαθμος διπλωμάτης (Διευθυντής Β΄ Πολιτικής Διεύθυνσης 1956-1957 και Πρέσβης στο Λονδίνο 1957-1962), δεν υιοθέτησε ποτέ την αδέσμευτη γραμμή του Μακαρίου και θεωρούσε την ένταξη της Κύπρου στο Κίνημα των Αδεσμεύτων (1961) δυσμενή και επικίνδυνη επιλογή. Αντιθέτως, υποστήριζε σαφώς τον δυτικό προσανατολισμό της Κύπρου και την προσκόλλησή της σε δυτικές συμμαχίες (ΝΑΤΟ και αργότερα ΕΟΚ/ΕΕ).
1. Κριτική στην ένταξη στους Αδεσμεύτους
- Ο Σεφέρης έβλεπε την πολιτική Μακαρίου ως απομόνωση της Κύπρου από τον δυτικό κόσμο, η οποία την καθιστούσε ευάλωτη σε εξωτερικές παρεμβάσεις (ιδίως τουρκικές). Η επιλογή αυτή, κατά τη γνώμη του, δεν εξασφάλιζε πραγματική ανεξαρτησία, αλλά δημιουργούσε κενό ασφαλείας που αργότερα εκμεταλλεύτηκε η Τουρκία.
- Στα γραπτά και τις αναφορές του (Πολιτικό Ημερολόγιο) εκφράζει γενική δυσπιστία προς «ουδέτερες» ή «τριτοκοσμικές» πολιτικές που απομακρύνουν την Ελλάδα και την Κύπρο από τη Δύση. Θεωρούσε ότι τέτοιες επιλογές υπονομεύουν την εθνική ασφάλεια και την ελληνική συνείδηση.
2. Υποστήριξη ένταξης στο ΝΑΤΟ / Δυτικό μπλοκ
- Ο Σεφέρης ήταν σύμφωνος με τη γραμμή ότι η Κύπρος έπρεπε να ενταχθεί στον δυτικό κόσμο (ΝΑΤΟ και ΕΟΚ). Αυτή ήταν και η βασική στρατηγική του Ευάγγελου Αβέρωφ, με τον οποίο είχε ρήξη για τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου (1959), αλλά συμφωνούσε στην ανάγκη δυτικής προσκόλλησης.
- Ιστορικοί (π.χ. Γιώργος Γεωργής στο βιβλίο Σεφέρης – Αβέρωφ: Η ρήξη) σημειώνουν ότι ο Αβέρωφ προέβλεπε ρητά ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και την ΕΟΚ. Ο Σεφέρης, παρότι διαφωνούσε με τις συγκεκριμένες ρυθμίσεις του Συντάγματος (λόγω υπερβολικών τουρκοκυπριακών προνομίων και Συνθήκης Εγγυήσεως), δεν αμφισβητούσε την ανάγκη δυτικής συμμαχίας – αντιθέτως, θεωρούσε ότι η μη υλοποίησή της (δηλ. η επιλογή Αδεσμεύτων) ήταν καταστροφική.
3. Προφητικές προειδοποιήσεις
- Σε επιστολή του προς τον Αβέρωφ (Δεκέμβριος 1958) προειδοποιούσε ότι οι συμβιβαστικές λύσεις θα επέτρεπαν στην Τουρκία να «μπει στην Κύπρο» κάποια στιγμή. Η πρόβλεψή του επαληθεύτηκε το 1974, και πολλοί ιστορικοί συνδέουν την εισβολή με την αδέσμευτη πορεία που απομόνωσε την Κύπρου από νατοϊκές εγγυήσεις.
- Σε γράμμα του προς τον Γιώργο Θεοτοκά (1954) εκφράζει γενική κριτική προς τις συμμαχίες της Δύσης όταν αυτές αγνοούν την ελληνική συνείδηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι υποστήριζε αδέσμευτη πολιτική – αντίθετα, ήθελε συμμαχίες που να σέβονται τα ελληνικά δίκαια.
Συμπέρασμα από τις πηγές: Ο Σεφέρης δεν άφησε εκτενή δημόσια κείμενα μετά το 1962 (αποσύρθηκε νωρίς), αλλά η συνολική του στάση – όπως καταγράφεται στο Πολιτικό Ημερολόγιο, τις επιστολές του και τις αναλύσεις ιστορικών (Γεωργής, Ξύδης κ.ά.) – είναι ξεκάθαρη: η ένταξη στους Αδεσμεύτους ήταν δυσμενής επιλογή που αποδυνάμωσε την Κύπρο, ενώ η μη ένταξη στο ΝΑΤΟ την άφησε χωρίς ουσιαστική προστασία. Προτιμούσε μια Κύπρο ενταγμένη στη Δύση, με στενή συνεργασία Ελλάδα-Κύπρος εντός νατοϊκού πλαισίου.
Πηγές: Πολιτικό Ημερολόγιο Σεφέρη (τόμοι Β΄-Γ΄), Γιώργος Γεωργής Σεφέρης – Αβέρωφ: Η ρήξη (2018), διπλωματικά αρχεία ΥΠΕΞ, και αναλύσεις σε fora/μελέτες για την Κύπρο (π.χ. agora-dialogue, proinoslogos).
Πίνακας: Η «Θέση μας» και η επιρροή της σε επόμενη διαπραγμάτευση
Βάσει της φιλοσοφίας και των επιχειρημάτων του άρθρου, η «θέση μας» ενόψει οποιασδήποτε μελλοντικής διαπραγμάτευσης συνοψίζεται στον παρακάτω πίνακα:
| Η «Θέση μας» (Στρατηγικές Επιλογές βάσει του άρθρου) | Η Επιρροή της σε μια Επόμενη Διαπραγμάτευση για το Κυπριακό |
|---|---|
| Πλήρης ένταξη και εμβάθυνση στις Δυτικές Συμμαχίες (ΕΕ, ΝΑΤΟ, Ευρωπαϊκή Άμυνα) | Τοποθετεί την Κύπρο σε θέση ισχύος. Η χώρα αποκτά ισχυρότερη διεθνή φωνή και νομική προστασία, βασιζόμενη σε ισχυρούς συμμάχους, ώστε να μην υποκύψει σε εκβιασμούς. |
| Οριστική απόρριψη του «Αδέσμευτου» παρελθόντος και των φιλορωσικών εξαρτήσεων | Αφαιρεί από την Κύπρο την ιδιότητα του «ευάλωτου» κράτους. Μειώνει τις εξωτερικές παρεμβάσεις από χώρες που δεν ανήκουν στη Δύση και εξασφαλίζει την ελευθερία κινήσεων μακριά από παγίδες του παρελθόντος. |
| Καταπολέμηση του εσωτερικού «Ραγιαδισμού» και της νοοτροπίας υποταγής | Θωρακίζει το εσωτερικό μέτωπο. Αποτρέπει την αποδοχή ετεροβαρών σχεδίων λύσης (όπως το Σχέδιο Ανάν) και εξασφαλίζει ότι οι διαπραγματευτές δεν θα υποχωρήσουν προκειμένου να εξυπηρετήσουν ξένα συμφέροντα. |
| Απόρριψη λύσεων που παραβιάζουν τη δημοκρατία (π.χ. βέτο, στρατεύματα, εγγυήσεις) | Διασφαλίζει ότι η όποια μελλοντική διευθέτηση θα βασίζεται αποκλειστικά στις δημοκρατικές αρχές της αναλογικότητας και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, αποτρέποντας την «ελβετοποίηση» ή την αναγνώριση τετελεσμένων της εισβολής. |